ئەمڕۆ، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی ستانداردسازی (ISO) بە فەرمی ستانداردی نوێی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦ (ISO 9001:2026)ی بڵاوکردەوە. ئەمە یەکەمین پێداچوونەوە و نوێکردنەوەی هەمەلایەنەی ئەم ستانداردە جیهانییەیە لە دوای ساڵی ٢٠١٥ەوە کە زۆرترین بەکارهێنەری لە سەرانسەری جیهاندا هەیە.
ئەم گۆڕانکارییە نوێیە مێژووییە، گۆڕانکارییەکی تەواو بنەڕەتی و شۆڕشگێڕانە نییە، بەڵکوو پەرەسەندنێکی هێمنانە و زیرەکانەیە (Evolutionary update)؛ واتە بنەما سەرەکییەکانی وەک مۆدێلی پڕۆسە-تەوەر و مۆدێلی PDCA وەک خۆیان ماونەتەوە، بەڵام چەندین بڕگەی گرنگ بۆ هاوتەریبکردنی سیستمەکە لەگەڵ تەکنەلۆجیای نوێ و ژینگەی کاریی ئەمڕۆدا زیاد کراون. جا دامەزراوەکەت فەرمانگەیەکی کەرتی گشتی (Public Sector) بێت یان کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت (Private Sector)، ئەم نوێکارییانە بە تەواوی کاریگەرییان لەسەر بەڕێوەبردنی کارەکانت دەبێت.
لەم بابەتەدا، بە وردی باسی سەرجەم گۆڕانکارییە نوێیەکانی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦ دەکەین:
١. کولتووری کوالیتی و ڕەفتاری ئەخلاقی (Quality Culture & Ethical Behaviour)
یەکێک لە دیارترین نوێکارییەکانی ئەم وەشانە، گرنگیدانی ڕاستەوخۆیە بە لایەنی مرۆیی و کولتووری کارکردن:
- لە بڕگەی ٥.١ (سەرکردایەتی و پابەندبوون): بەڕێوەبەران و سەرکردەکانی دامەزراوەکە ناچار دەکات کە بە شێوەیەکی چالاکانە و ڕاستەوخۆ، کولتووری کوالیتی و هەڵسوکەوتی ئەخلاقی (Quality Culture & Ethical Behaviour) لە ناو جومگەکانی کارکردندا پەرە پێ بدەن. کوالیتی ئیتر تەنها پێوەست نییە بە نووسینی سەر کاغەز و پڕۆسەکان (Processes)، بەڵکوو بەهاکان، ڕەفتاری کارمەندان و پێوەرە ئەخلاقییەکانی کارکردنیش دەگرێتەوە.
- لە بڕگەی ٧.٣ (هۆشیاری یان ئاگاداری): کارمەندان دەبێت بە تەواوی هۆشیار و ئاگادار بن لە چاوەڕوانییەکانی کولتووری کوالیتی و بنەما ئەخلاقییەکانی دامەزراوەکە. سەرکردەکان دەبێت خۆیان ببنە نموونەی جێبەجێکردنی ئەم پرەنسیپانە و لە ڕێگەی خولی ڕاهێنانی بەردەوام و گفتوگۆی کراوەوە، ئەم کولتوورە لە ناو کارمەنداندا بچێنن.
٢. جیاکردنەوەی ڕوونی بەڕێوەبردنی مەترسی و دەرفەتەکان (Risks & Opportunities)
لە وەشانی کۆندا، زۆربەی دامەزراوەکان تەنها تەرکیزیان دەخستە سەر بەڕێوەبردنی مەترسییەکان (Risks) و کەمتر ئاوڕیان لە دەرفەتەکان دەدایەوە. لە ستانداردی نوێی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦دا، ئەم چەمکانە لە بڕگەی ٦.١دا بە تەواوی جیا کراونەتەوە:
- بڕگەی ٦.١.٢: کردارەکان بۆ بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵکردنی مەترسییەکان (Actions to address risks).
- بڕگەی ٦.١.٣: کردارەکان بۆ بەڕێوەبردن و قۆستنەوەی دەرفەتەکان (Actions to address opportunities).
ئەم گۆڕانکارییە هانی دامەزراوە حکومییەکان و کۆمپانیاکان دەدات کە بە هەمان ئەو ڕادەیەی بەرگری لە خۆیان دەکەن دژی مەترسییەکان، بە دوای دەرفەتەکانی داهاتوو و دۆزینەوەی شێوازی نوێی کارکردندا بگەڕێن بۆ گەیشتن بە باشترکردنی بەردەوام (Continual Improvement).
٣. بەهێزکردنی پڕۆسەی بەڕێوەبردنی گۆڕانکاری (Change Management)
لە جیهانێکدا کە گۆڕانکارییە تەکنەلۆجی و بازرگانییەکان زۆر خێران، جێبەجێکردنی بڕگەی ٦.٣ (پلاندانان بۆ گۆڕانکارییەکان) لە وەشانی نوێدا بەهێزتر کراوە.
پێویستە دامەزراوەکان گۆڕانکارییە گەورەکان (وەک گۆڕینی سیستمی دیجیتاڵی، هاتنی تەکنەلۆجیای نوێ، گۆڕانی یاساکان یان گۆڕانی بارودۆخی بازاڕ) بە شێوازێکی تەواو پلاندانراو، چاودێریکراو و بە دابینکردنی سەرچاوەی پێویست بەڕێوە ببەن، نەک تەنها وەک کاردانەوەیەکی کاتی مامەڵەی لەگەڵ بکەن. ئامانجی سەرەکی ئەوەیە گۆڕانکارییەکان ببنە پاڵپشتی سەرکەوتن، نەک هۆکاری دروستبوونی قەیرانی نوێ.
٤. گۆڕانی کەشوهەوا (Climate Change)
ئەو هەموارە گرنگەی کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٤دا وەک پاشکۆ بۆ سەرجەم ستانداردەکان بڵاوکرایەوە، ئێستا بە تەواوی خزێنراوەتە ناو دەقی سەرەکیی ستانداردی نوێی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦.
لە بڕگەی ٤.١ و ٤.٢ (تێگەیشتن لە بارودۆخی دامەزراوەکە و لایەنە پێوەندیدارەکان)، پێویستە دامەزراوەکان بە تەواوی گۆڕانی کەشوهەوا وەک فاکتەرێکی کاریگەر لەسەر بەردەوامی و کوالیتیی کارەکانیان هەڵسەنگێنن و بیخەنە ناو پلانی بەڕێوەبردنی ڕیسکەکانیانەوە.
٥. فراوانکردنی پاشکۆی ئەی (Annex A) و سادەکردنەوەی زمانەکە
یەکێک لە گرفتەکانی ڕابردوو، ناڕوونیی شێوازی جێبەجێکردنی بڕگەکان بوو لەلایەن کۆمپانیا بچووکەکانەوە. لە وەشانی نوێدا:
- پاشکۆی ئەی (Annex A): بە تەواوی نوێکراوەتەوە و زۆر بە فراوانی و قۆناغ بە قۆناغ ڕوونکردنەوەی داواکارییەکانی تێدا خراوەتە ڕوو تا بەکارهێنەرانی یەکەمجار و بەتایبەت بیزنسە بچووکەکان بتوانن بە ئاسانی لێی تێبگەن.
- پاشکۆی بی (Annex B): بە تەواوی لابراوە بۆ کەمکردنەوەی جەنجاڵی و سادەکردنەوەی دەقەکان.
زمان و دەستەواژەکانی ستانداردەکە زۆر سادەتر کراونەتەوە تا کەمترین لێکدانەوەی چەوت لە کاتی وردبینیدا (Audit) دروست ببێت.
٦. هاوتەریبیی تەواو لەگەڵ ستانداردەکانی تری ئایزۆ (Harmonized Structure)
ستانداردی نوێ پێکهاتەی هاوتەریبی نوێی بەکارهێناوە (Harmonized Structure). ئەمە گەورەترین هاوکارییە بۆ ئەو بەڕێوەبەر و سەرکردانەی دەیانەوێت سیستمی بەڕێوەبردنی کوالیتی (QMS) لەگەڵ ستانداردەکانی تری وەک ئایزۆ ١٤٠٠١ (تەندروستیی ژینگە) یان ئایزۆ ٤٥٠٠١ (تەندروستی و سەلامەتیی پیشەیی) یەک بخەن و یەک سیستمی بەڕێوەبردنی هاوبەش لە دامەزراوەکەیاندا پەیڕەو بکەن.
ماوەی دیاریکراو بۆ گواستنەوە (Transition Period)
کۆمپانیا و دامەزراوە کارگێڕییەکان کە پێشتر بڕوانامەی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠١٥یان بەدەستهێناوە، پێویست ناکات بە پەلە سەرتاپای سیستمەکەیان بگۆڕن. ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی ئایزۆ ماوەی ٣ ساڵ (تا سپتەمبەری ٢٠٢٩) کاتی دیاریکردووە بۆ گواستنەوەی فەرمی بەرەو وەشانی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشنیار دەکرێت لە ئێستاوە هەڵسەنگاندنی کەلێنەکان (Gap Analysis) ئەنجام بدەیت تا بە هێمنی سیستمەکەت نوێ بکەیتەوە.
کورتەی گشتی و پەیامی کۆتایی
ستانداردی نوێی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦ تەنها ڕێکارێکی یاسایی یان کاغەزێک نییە بۆ سەر دیوار؛ بەڵکوو ئامرازێکی ستراتیژیی بەهێزە بۆ بونیادنانی کولتوورێکی ئەخلاقی، ڕێگریکردن لە قەیرانەکان لە ڕێگەی سیستمەوە، و ڕەخساندنی ژینگەیەکی گونجاو لەگەڵ بەڕێوەبردنی گۆڕانکارییەکاندا. دامەزراوە سەرکەوتووەکان لە کەرتی گشتی و کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستاندا، بە بەکارهێنانی ئەم وەشانە نوێیە دەتوانن متمانەی هاووڵاتیان و کڕیارانیان بۆ هەمیشە مسۆگەر بکەن.
پەیوەندیمان پێوە بکەن
ئەگەر کۆمپانیا یان فەرمانگەکەتان خاوەنی بڕوانامەی کۆنە و دەتانەوێت پڕۆسەی گواستنەوە بەرەو ستانداردی نوێی ئایزۆ ٩٠٠١:٢٠٢٦ بە شێوازێکی زانستی و بێ سەرئێشە ئەنجام بدەن، یاخود دەتانەوێت بۆ یەکەمین جار ئەم سیستمە بەهێزە لە دامەزراوەکەتاندا جێگیر بکەن، ئێمە ئامادەین بۆ پێشکەشکردنی ڕاوێژی سەرەکیی سیستمکردنی کارەکان. هەر ئێستا لەگەڵمان پێوەندی بگرن.
