پێشەکی :
یەکێک لەو سیستێمانەی کە ڕۆڵێکی کاریگەری هەیە لە زیادکردنی بەرهەمهێناندا سیستەمی زاوای 5s یە، سیستەمی زاوای 5s وێڕای فێرکردنی بنەما سەرەکییەکانی کوالیتی یارمەتی دامەزراوەکان دەدات بۆ بەدەستهێنانی بەرهەمی بەرز، ئەمڕۆ گرنگی بەرهەمهێنان لە دامەزراوەکاندا زیادی کردووە و دامەزراوەکان زیاتر لە جاران، هەوڵی زیادکردنی بەرهەمهێنان و بەدەستهێنانی کوالیتی دەدەن.
سیستەمی 5s ئامرازێکە بۆ بەرهەمهێنانی ناوازە و باشترکردنی بەرهەمهێنانی دامەزراوەکان، ئەمەش کارایی کارکردن زیاد دەکات و بەفیڕۆدان کەمدەکاتەوە، سیستەمی 5S شوێنی کار تێچوون کەمدەکاتەوە و کوالیتی باشتر دەکات. ئەم سیستەمە بنەمای هەموو کاروباری جێبەجێکاری بزووتنەوەی بەرهەمهێنانە.
مێژوو :
دوای جەنگی جیهانی دووەم، ژاپۆنییەکان هەوڵیاندا بە بنەماکانی 5s دامەزراوەکانیان بەگەڕ بخەن، توانیان سیستەمی 5S بۆ ڕێکسختنی و ڕازاندنەوەی شوێنی کار دروست بکەن بە شوێنکەوتنی نموونەی سێ جۆر دامەزراوەی ئەمریکی و ئەوروپی:
- ئەو دامەزراوانەی کە مامەڵەیان لەگەڵ پرسەکانی مرۆیی، ئامێر، کار و ژینگەدا دەکرد و پابەندنەبوونیان بە مەرجەکانەوە، مەترسی و بەفیڕۆدانی قەرەبوو نەکراوەی لێدەکەوتەوە، هەروەک کارگەکانی ئۆتۆمبێل.
- ئەو پیشەسازییانەی کە پابەندبوون بە پاکوخاوێنی و مەرجە تەندروستییەکان بنەمای چالاکییەکانیان بووە، وەک پیشەسازییەکانی دەرمان.
- ئەو دامەزراوانەی کە بنەمای چالاکییەکانیان لەسەر بنەمای ڕێکخستن و خێرایی وەڵامدانەوە بوو، وەک کتێبخانەکان.
ئامانجەکانی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی شوێنی کار 5S:
- زیادکردنی سەلامەتی و تەندروستی
- پاشەکەوتکردنی تێچوونەکان
- زیادکردنی کوالیتی بەرهەم/خزمەتگوزاری
- ڕێگریکردن لە تێکچوون
- باشترکردنی بەرهەمهێنان لە دامەزراوەکەدا
سەرەتا پێویستە هەنگاوەکانی جێبەجێکردنی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی شوێنی کار بزانین.
هەنگاوەکانی جێبەجێکردن و دامەزراندنی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی 5s:
- بڕیاردان بۆ جێبەجێکردنی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی شوێنی کار و باوەڕبوون پێی.
- ڕاگەیاندن و ئاگادارکردنەوەی بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێکار بە شێوەیەکی فەرمی بۆ هاوکاریکردن لە جێبەجێکردنی 5S.
- پێکهێنانی دەستەی کارگێڕی 5S و دیاریکردنی سنووری دەسەڵات.
- سەردانی ماڵپەڕ و وێنەگرتن پێش جێبەجێکردنی سیستەمی زاوای 5s و دەستپێکردنی ئەلبومی وێنە.
- ڕاهێنانی سەرجەم کارمەندان.
- جێبەجێکردنی 5S.
- دابینکردنی سەرچاوەی دارایی و ئاسانکاری لە کاتی جێبەجێکردندا.
- کۆکردنەوەی ڕێنمایی و بەڵگەنامەی پێویست و دیاریکردنی چارەسەری جێبەجێکردن.
- فۆتۆگرافی دوای نمایش و ڕێکخستنی پێشانگای فۆتۆ.
- پێداچوونەوە بە جێبەجێکردن و دیاریکردنی خاڵە بەهێزەکان و خاڵە باشترکراوەکان.
- ئەنجامدانی سەردان و وردبینی وەرزی.
پێشنیارەکان بۆ جێبەجێکردنی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی شوێنی کار 5s:
- پێش ئەوەی دەست بە کار بکەیت، چەمکەکانی 5S بە تەواوی بناسە.
- باوەڕ کردن کە جێبەجێکردنی ئەم سیستەمە لە بەرژەوەندی ئێوەدایە.
- ئامانج و پلان دابنێ و بەو پلانە کار بکە.
- سەرەتا بە ئەرکی سادەتر دەست پێ بکە کە ئەنجامەکانیان بە خێرایی دیاری دەکرێت.
- ژینگەی کارەکەت دابەش بکە بەسەر چەند بەشێکدا (بۆ نموونە مێز، فایل، دۆلابی ئۆفیس، دۆلابی کتێب و … هتد)
- لە یەک کاتدا تەنها یەک بەش لە ژینگەی کارەکەت ڕێکبخە.
- هەمووان بەشداری ئەم کارە بکەن.
- بەبێ مۆڵەت و ئاگاداری هاوکارەکانت 5S لەسەر ئامێرە هاوبەشەکان یان ئامێرە پەیوەندیدارەکان جێبەجێ مەکە.
- هەرچی دەست پێدەکەیت تەواو بکە.
- یەکسەر بڕیارێک بدە و ئەرکی دڵخواز بە بێ بڕیار مەهێڵە.
سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی 5S
ناونیشانی 5S لە پیتی یەکەمی پێنج وشەی ژاپۆنی وەرگیراوە کە بەم شێوەیەن:
- جیاکردنەوەی شتە سەرەکییەکان لە شتە ناپێویستەکان (seiri)
- ڕیزکردن و ڕێکخستنی بابەتە سەرەکییەکان (seiton)
- پاکوخاوێنی و درەوشانەوە (seiso)
- چەسپاندن و ستانداردکردن (Seikitsu)
- خۆدیسیپلین و بنیاتنانی کولتوور (Shitsuke)
هەنگاوی یەکەم:
جیاکردنەوەی و پۆلینکردنی بابەتە سەرەکییەکان لە بابەتە ناپێویستەکان (S یەکەم):
لەم قۆناغەدا بابەتی پێویست لە ناپێویستەکان جیا دەکەینەوە، واتە هەموو ئەو شتانە دەستنیشان دەکەین کە لە ژینگەی کارکردنماندا هەن و دابەشیان دەکەین بۆ دوو بەش، بابەتی جەوهەری و بابەتی ناپێویست.
لەم sـەدا هیچ پەیوەندییەکمان بە شتە سەرەکییەکانەوە نییە، بەڵام شتە ناپێویستەکان بەسەر دوو پۆلدا دابەش دەکرێن: فڕێدراو و دوورخراو.
ئەو شتانەی کە زیانیان پێگەیشتووە، بەکارنەهێنراون، شکاون، بێ کەڵک و هتد بە لیبێڵی سوور Red tag نیشانە بکە، ئێمە بەم شتانە ناودەبەین یەکجار بەکارهێنراو.
بۆ نموونە: تێبینی یان ئاگاداری کۆن، کەلوپەلی نووسینی تێکچوو و بەکارنەهێنراو، ئامێری شکاو
ئەو شتانە نیشانە بکە کە بەکاری ناهێنیت بەڵام بۆ بەشێکی تر بەسوودن یان دەتوانرێت بە لیبێڵی زەرد یان ئەوەی پێی دەوترێت تاگی زەرد Yellow tag چاک بکرێتەوە.
بۆ نموونە کورسی و مێز و پانکە و حاسیبە و تایپ و پارچەی کۆمپیوتەر و ئیکسسوارات.
خاڵی یەکەم:
بە فەرمانی بەڕێوەبردن ئەو بەشەی لە ژێر ناونیشانی (کەرەنتینەی بابەتی بڕیارنەدراو) بگوازرێتەوە بۆ ئەوێ و بەڕێوەبەرایەتی بڕیار لەسەریان بدات.
تەکنیکى تاگی سوور:
تەکنیکى تاگی سوور بەکاربهێنە بۆ یارمەتیدان لە بڕیاردان لەسەر فڕێدانی شتەکان یان هەڵگرتنیان.
1- لەسەرەتای هەموو مانگێکدا Red Tag لەسەر هەموو بابەت و ئیکسسواراتەکان دادەنێین.
2- لە ماوەی مانگەکەدا هەرکاتێک ئامێرێک بەکار هێنا Red Tag ەکەی لادەبەین.
3- لە کۆتایی مانگدا بڕیار دەدەین ئەو ئیکسسواراتانەی کە هێشتا تاگی سووریان لەسەرە پێویستن یان نا.
زیانەکانی هەبوونی شتومەکی ناپێویست لە ژینگەی کارکردندا:
- خاوکردنەوەی کارکردن و خاوێنکردنەوە
- داگیرکردنی شوێنی بەسوود
- ڕاگرتنی سەرمایە
- خرابکردنی شتومەکی بەسوود
- کات بەفیڕۆدان بۆ گەڕان بەدوای شتومەکی پێویستدا
- ژینگەی کارکردنی ناڕێک و قەرەباڵغ
- ونبوونی شتە سەرەکییەکان
- زیادبوونی ڕووداوەکان و کێشەی سەلامەتی
هەنگاوی دووەم: ڕێکخستنی بابەتە سەرەکییەکان (S دووەم):
لەم قۆناغەی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی 5sـدا، شتە پێویستەکان ڕێکدەخەین و ڕیزیان دەکەین، دەبێت بە شێوەیەکی دروست و لە شوێنی گونجاودا بیانهێڵینەوە. پێویستە شتە پێویستەکان بە شێوەیەک هەڵبگیرێن کە بتوانرێت بە زووترین کات و بە سادەترین شێوە بەکاربهێنرێن.
ئەم کارە بە دیاریکردنی بڕی بەکارهێنانی شتەکان ئەنجام دەدرێت:
١- دانانی ئەو شتانەی کە ئێستا بەکاریان ناهێنین، بەڵام لەوانەیە دواتر پێویستیان پێبێت، لە شوێنێکی دیاریکراو و دوور لە دەستی.
2- دانانی ئەو شتانەی کە بە دەگمەن بەکاریان دەهێنین لە شوێنێکی دوور لە دەستی.
3- دانانی ئەو شتانەی ناوبەناو بەکاریان دەهێنین لە شوێنی کارەکەمان و لە شوێنێکی دیاریکراو بە ناونیشانێک.
4- دانانی ئەو شتانەی کە هەمیشە و بە بەردەوامی بەکاریان دەهێنین لە نزیکترین شوێنی کارەکەمان یان لەگەڵ خۆمان هەڵیدەگرین.
بەڕێوەبردنی بینراو ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت لە دووەم S ی سیستەمی ڕازاندنەوەی ژینگەی کاردا.
بەکارهێنانی بەڕێوەبردنی بینراو لە ڕێکخستنی بابەتە سەرەکییەکان:
- دیاریکردنی ناونیشانی بەشەکانی فەرمانگە
- دیاریکردنی ناونیشانی ئامێر و ئامێرەکان
- دیاریکردنی نازناوی فەرمانبەران و پۆست و پێگەی فەرمانبەران
- شێوازی مەکینە و کرێکارانی ناوچەکە
- کێشانی ڕێگای هاتووچۆ و دیاریکردنی ناوچەی کارکردنی وێستگەکان
- لیبڵکردنی دەرگای دۆڵاب و کشۆکان
- تابلۆ و لیبێڵەکان لە دوورەوە دەبینرێن
- بەکارهێنانی لیبێڵ، ئیندێکسکردن و نیشانەدان (ئاڕاستەی کردنەوە و داخستنی ڤاڵڤەکان، ئاراستەی کردنەوەی و داخستنی پشتێن و زنجیرەکان، ئاستی گەرمی، تیرە، ڤۆڵتیە، ئاراستە، جۆری گیراوەی بۆری، ئاگادارکردنەوە، خاڵە گرنگەکان، شوێنی پیچەکان، ئاستی وردی ئامێرەکان و … هتد)
- دیاریکردنی بڕی ڕێگەپێدراوی هەڵگرتنی شتومەک لە کۆگاکان یان وێستگەکانی کارکردن
سوودەکانی جێبەجێکردنی S دووەم:
- دۆزینەوەی شتومەک بە ئاسانی
- دۆزینەوەی شتەکان بە خێرایی (لە ژێر ٣٠ چرکەدا)
- ئاسانکاری هاتووچۆ
- هەماهەنگی نێوان فەرمانبەران لە ناونانی بابەتەکاندا
- هەماهەنگی نێوان فەرمانبەران لە دانانی شتومەک
- باشترکردنی سەلامەتی
- باشکردنی پڕۆسه‌کان
- ژینگەیەکی خۆش و ڕێک و پێکی کارکردن
هەنگاوی سێیەم: پاکوخاوێنی و پاکوخاوێنی (سێیەم S):
پاکوخاوێنی واتە پاککردنەوەی ژینگەی کار و مەکینە و ئامێر و کەلوپەلەکان بەتەواوی، بەجۆرێک کە شوێنەواری پیسی لە هیچ شوێنێکدا نەمێنێت.
خاڵە گرنگەکانی سێیەم S ی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی شوێنی کار بەم شێوەیەن:
- هەموو کەسێک بەرپرسیارە لە پاککردنەوەی ئامێر و کەرەستە و شوێنی کارەکەی.
- دیاریکردنی کاتێکی دیاریکراو و سنووردار بۆ ئەم چالاکییانە و کۆنترۆڵکردنی وردبینییەکەی.
- چەمک و مەودای پاکوخاوێنی دیاری بکە.
- بەلایەنی کەمەوە دوو ڕۆژ لە ساڵێکدا وەک ڕۆژی پاککردنەوەی گشتی دیاری بکە.
- دیاریکردنی بەرپرسیارێتی هەموو کەسەکان بۆ پاکوخاوێنی شوێنی کار (پاراستنی پاکوخاوێنی و پاکوخاوێنی ژینگەی کارکردنی هەر کارمەندێک، پاکوخاوێنی و پاکوخاوێنی جلوبەرگ، پاکوخاوێنی کۆمپیوتەر)
- بەکارهێنانی سپرا و مەسحی تایبەت بۆ پاککردنەوەی کۆمپیوتەر.
- بەکارهێنانی کەڤەر بۆ کۆمپیوتەر لە ئەگەری پیسبوونی تۆز لە شوێنی کار.
- پێداچوونەوە و پاککردنەوەی بەردەوام لەلایەن پێشکەشکاری خزمەتگوزارییەوە
سوودەکانی جێبەجێکردنی سێیەم S:
- کاریگەری ئەرێنی لەسەر تەندروستی دەروونی ژینگەی کار.
- چاککردنی کەموکوڕییەکانی جێبەجێکردنی دوو Sـی پێشوو.
- خۆپاراستن لە تێکچوون و لەکارکەوتنی ئامێرەکان
پاکوخاوێنی وەک چاککردنەوەی خۆپارێزی (TPM):
پاکڕاگرتنی ژینگەی کار سوودی زۆری دەبێت، سوودێکی گرنگ ئەوەیە کە دزەکردن، درز، دزەکردنی ڕۆن و هتد بە ئاسانی دەستنیشان دەکرێت. ئەگەر ئەو کەسانەی ناوچەکە پاک دەکەنەوە هەمان ئەو کەسانە بن کە بە بەردەوامی لەوێ کار دەکەن، ئەوا بە خێرایی هەریەکێک لەم کێشانە دەبینن.
پەیڕەو نەکردنی ئەم Sـە دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی ئامێرەکان، مەترسی سەلامەتی و لەدەستدانی بەرهەمهێنان. بە پاککردنەوە و پشکنینی بەردەوام کە لە قۆناغی پاکوخاوێنی 5Sدا جێبەجێ دەکرێت، سیستەمەکە دەتوانێت بەشداری بکات لە بەرنامەی چاککردنەوەی خۆپارێزی. بەم شێوەیە 5S دەتوانێت تەمەنی کارکردنی ئامێرەکان زیاد بکات و یارمەتی کەمکردنەوەی تێکچوونی فریاگوزاری بدات.
هەنگاوی چوارەم: پشتڕاستکردنەوە و ستانداردکردن (S چوارەم):
ئێستا ئێمە سێ بنەمای سیستەمی پاکوخاوێنیمان لە ژینگەی کارەکەماندا جێبەجێ کردووە، یان بە واتایەکی تر ژینگەی کارکردنمان هەژاندووە و ئەگەر بەمەش ڕازی بین لە ماوەیەکی کورتدا جارێکی تر پیس دەبێتەوە و هەموو ئەو هەوڵانەی کە داومانن بەفیڕۆ دەچێت.
جەختکردنەوەیەکی سەرەکی لە ستانداردکردندا ستانداردکردنی ڕێساکانە، ستانداردکردن واتە هەمیشە پاکڕاگرتنی ژینگەی کارکردن.
ئەمەش پێویستی بە ستانداردکردنی شێوازەکانی کارکردن هەیە و بەبێ ستانداردکردن ژینگە دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی پێشووی خۆی، واتە کەشێکی پشێوی و ئاژاوەگێڕی. پابەندبوون بەم بنەمایە سێ بنەمای یەکەمی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی 5S دەپارێزێت و ستانداردی دەکات.
ئامرازەکانی ستانداردکردن:
دوای بڕیاردان لەسەر چۆنیەتی گۆڕینی شێوازی کارکردنت، پێویستە ئەم بڕیارانە بە کارمەندەکانت بگەیەنیت، ئەم پەیوەندییە بەشێکی گرنگی قۆناغی ستانداردکردنە، ئامرازە باوەکانی ئەم پرۆسەیە بریتین لەمانەی خوارەوە:
- دروستکردنی لیستەی پشکنینی 5S
- ئامادەکردنی هێڵکاری خولی کار
- لیبێڵ و نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە
- ڕێنمایی و ڕێکارەکانی کارکردن
- هەنگاوەکانی پاککردنەوە
هەنگاوی پێنجەم: خۆدیسیپلین و بنیاتنانی کولتوور (5th S):
- دیسپلینکردن و بەدامەزراوەییکردنی دۆخی دامەزراوە لە ڕێگەی ڕاهێنانی خەڵکەوە بۆ ئەوەی خەڵک ڕەچاوی پاکوخاوێنی بکەن و دیسیپلین کاربکەن لە ژینگەی کاردا.
- ئەم قۆناغە قورسترین قۆناغی کارکردنە، لێرەدا خاڵی سەرەکی بریتییە لە پێکهێنان و دروستکردنی خووی باش لەبری خووی خراپ.
ئەم کارە بەشێوەیەکی سەرەکی لە ئەستۆی کارگێڕیدایە و پێویستە کارگێڕی ڕاهێنان بە فەرمانبەران بکات و فەرهەنگێک لە ڕێکخراودا بەرەوپێش ببات و سەقامگیری بکات کە بەهۆیەوە ڕێکوپێکی و تەندروستی و پاک و خاوێنی و پاراستنی باشی ژینگەی کار ببێتە خوو. - وردبینی و خۆ وردبینی لەو شتانەن کە ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن لە بەدامەزراوەییکردنی کولتوری 5S.
وێنەی خوارەوە نموونەی جێبەجێکردن و بڵاوکردنەوەی سیستەمی 5S .
سوودەکانی جێبەجێکردنی سیستەمی ڕێکسختن و ڕازاندنەوەی 5S:
چونکە 5S گرنگی بە باشترکردنی شوێنی کار دەدات و شوێنی کارکردنی جیاواز هاوبەش نین.
- نەهێشتنی بەفیڕۆدانی کات بە کەمکردنەوەی کات بۆ دەستگەیشتن بە شتەکان.
- باشترکردنی دۆخی چاککردنەوە (PM) و ڕێگریکردن لە تێکچوون.
- باشترکردنی کارایی ئامێرەکان بەهۆی بەکارهێنانی دروست و شوێنی دروست و گەڕاندنەوەی بۆ شوێنی دیاریکراو دوای بەکارهێنان و ڕێگریکردن لە ونبوونیان.
- باشترکردنی کوالیتی بەرهەم و خزمەتگوزارییەکان (پاک و خاوێنی ژینگەی کار مەرجی یەکەمی کوالیتییە.)
- بەهێزکردنی کاری تیمی.
- باشترکردنی مۆڕاڵی فەرمانبەران بەهۆی ڕێکوپێکی و جوانی و خۆشی ژینگەی کارکردن
- زیادبوونی سەلامەتی و خۆپاراستن لە ڕووداوەکان، بەهۆی پشکنینی وەرزی، بۆیاخکردن، ئاگادارکردنەوە، دەستنیشانکردنی شوێنە مەترسیدارەکان،
- هەستیاری جلوبەرگی کارمەندان، هەستیاری بە پاراستنی ئامێرەکان، هەستیاری بە پابەندبوون بە ستانداردەکان
- بەدامەزراوەییکردنی ڕێکخستن
- کاریگەری ئەرێنی لەسەر سەردانکەران
- کەمکردنەوەی بەفیڕۆدان و دووبارە کارکردنەوە
- سوودەکانی 5s لە ڕوانگەی JIT ەوە
- دروستکردنی زانیارییەکی باش لەسەر وۆرک شۆپەکە و تێگەیشتن لە ژینگەی کارکردن
سەرچاوە:
