سێ برین کە زۆر کەس پێیان ئاشنان
پێش ئەوەی دەست پێ بکەین، با ئاماژە بە سێ کێشەی باو بکەین کە لە پشتی دەرگا داخراوەکانی زۆربەی ڕێکخراو و کۆمپانیاکاندا، هێدی هێدی خوێنیان لێ دەچۆڕێت:
- کەلێنی یەکەم: نازانین چۆن پڕۆسەکان (Processes) بەبەڵگەنامەیی (Document) بکەین بەبێ ئەوەی ببنە هۆی بیرۆکراسی و ڕۆتینی بێسوود.
- کەلێنی دووەم: نازانین چۆن دڵنیاییی جۆری (Quality Assurance) بە ئەرک و کار و ڕۆژانەی کارمەندانەوە گرێ بدەین.
- کەلێنی سێیەم: نازانین چۆن دوای بەدەستهێنانی بڕوانامەی ئایزۆ (ISO Certificate)، سیستەمەکە بە زیندوویی و کارایی بهێڵینەوە.
ئێستا با ئەم سێ برینە لە ڕێگەی چیرۆکێکی ڕاستەقینەوە چارەسەر بکەین و ساڕێژیان بکەین.
دەستپێکی قەیرانەکە
کاتژمێر ٨ی بەیانی بوو، ئەندازیار عەلی، بەڕێوەبەری کوالیتی لە کۆمپانیای “پیشەسازی کوردستان”، لەگەڵ فنجانێک قاوەی سارددا لە پشتی مێزەکەی دانیشت و چاوی بڕییە شاشەی لاپتۆپەکەی. سێ ئیمەیڵی نوێ؛ هەر سێ لەلایەن کڕیارانەوە نێردرابوون و هەر سێ شکات و ناڕەزایەتی بوون.
“پیشەسازی کوردستان” کۆمپانیایەکی مامناوەندی بەرهەمهێنانی پارچەی پیشەسازی بوو؛ ١٢٠ کارمەند، هێڵێکی بەرهەمهێنانی تا ڕادەیەک مۆدێرن و بڕوانامەیەکی ئایزۆ ٩٠٠١ (ISO 9001) کە بە شانازییەوە لە هۆلی پێشوازی کۆمپانیاکەدا هەڵواسرابوو. بەڵام لە پشتی ئەو چوارچێوە زێڕینەوە، پشێوییەک هەبوو.
دووبارەکردنەوەی بێ کۆتاییی کارەکان (Rework)، دواکەوتنی گەیاندنی کاڵاکان، و ئەو کرێکارانەی کاتێک ناوی “ئایزۆ” دەهات، بزەیەکی گاڵتەئامێزیان دەکرد و دەیانگوت: “ئایزۆ؟ مەبەستت ئەو فۆڵدەرە پڕ لە تۆز و خۆڵانەیە کە ساڵانە تەنها بۆ بەردەم وردبین (Auditor) ڕێکیان دەخەین؟”
ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ کەلێنی کارامەییدا
ئێوارەی هەمان ڕۆژ، ئەندازیار عەلی لە بەرانبەر ئەندازیار سامان، بەڕێوەبەری گشتیی (CEO) بەئەزموونی کۆمپانیاکەدا، دانیشت.
ئەندازیار سامان سەیری دۆسیەی شکاتەکانی کرد و گوتی: “عەلی، ئێمە بڕوانامەی ئایزۆمان هەیە. ئەی کێشەکە لە کوێدایە؟”
ئەندازیار عەلی هەناسەیەکی قووڵی هەڵکێشا و گوتی: “کێشەکە ئەوەیە کە ئێمە ئایزۆمان تەنها لەسەر کاغەز هەیە، نەخزێندراوەتە ناو دەمارەکانی دامەزراوەکەمانەوە. پڕۆسەکانمان (Processes) بەڵگەکراون (Documented)، بەڵام کەس کاریان پێ ناکات. پێوەر و KPIـمان هەیە، بەڵام کەس نازانێت بۆچی هەن. وردبینییشمان (Audit) هەیە، بەڵام هەمووان لێی ڕادەکەن.”
سامان کەمێک ڕاوەستا و گوتی: “کەواتە کێشەکە لە ستانداردەکەدا نییە. کێشەکە ئەوەیە ئێمە فێر نەبووین چۆن سیستەم دابڕێژین و بەسیستەمکردن (Systematization) ئەنجام بدەین.” ئەم ڕستەیە بووە خاڵی دەستپێکی گۆڕانکارییەکان.
فێربوونی شێوازی کارکردن لە کردارێکی بەکردەوەدا
هەنگاوی یەکەم: نەخشەکێشانی پڕۆسەکان بە هاوکاریی خاوەنە سەرەکییەکانیان
ئەندازیار عەلی لەبری ئەوەی لە پشتی مێزەکەی دابنیشێت و ڕێکارەکان (Procedures) بنووسێت، چوو بۆ لای هێڵی بەرهەمهێنان. چوو بۆ لای ئەحمەد، ئەو کرێکارەی کە ١١ ساڵ بوو بەڕێوەبردنی ئەو وێستگەیەی لەئەستۆ بوو.
“ئەحمەد، پێم بڵێ کاتێک پارچەیەکی تێکچوو یان کەمکوڕ دەبینیت، ئێستا بەتەواوی چی دەکەیت؟”
ئەحمەد کەمێک سەری سوڕما؛ چونکە پێشتر کەس پرسیاری ئاوای لێ نەکردبوو. دەستی کرد بە ڕوونکردنەوە. ئەندازیار عەلی بە باشی گوێی گرت، تێبینییەکانی نووسی و پرسی: “ئەگەر بتهەوێت ئەم کارە فێری کارمەندێکی تازەکار بکەیت، لە کوێوە دەست پێ دەکەیت؟”
ئەمە ڕێک ئەو بەڵگەکردنە بەشداریپێکەرەیەیە (Participatory Documentation) کە ئایزۆ ٩٠٠۱ (ISO 9001) لە بەندی ٧.٥دا ئاماژەی پێ دەکات؛ واتە گۆڕینی زانیاریی ناڕوون و ناڕاستەوخۆ (Tacit Knowledge) بۆ زانیاریی ڕوون و ڕاستەوخۆ (Explicit Knowledge). بەڵام نەوەک لە ڕێگەی سەپاندنی فەرمان لە سەرەوە بۆ خوارەوە، بەڵکوو لە ڕێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ ئەو کەسانەی کە ڕۆژانە لە ناو پڕۆسەکەدا دەژین. کاتێک ئەحمەد هەستی کرد کە پڕۆسەکە هیی خۆیەتی، بۆ یەکەم جار بەرگریی لەو ڕێکارە کرد کە خۆی بەشدار بوو لە نووسینیدا. بەم شێوەیە کەلێنی یەکەم پڕ کرایەوە.
هەنگاوی دووەم: پێناسەکردنی پێوەرە سادەکانی کارکردن بەبێ ئاڵۆزی
ئەندازیار عەلی دەیزانی کە پێوەرە سەرەکییەکانی کارکردن (KPIs) بەبێ پابەندیی ڕاستەقینە، تەنها ژمارەی گەورە و بێسوودن. بۆیە لەبری دەیان پێوەری ئاڵۆز، سێ پرسیاری سادەی داهێنا کە هەموو ڕۆژێک لەسەر تابلۆی هر وێستگەیەک دەنووسران:
- ئەمڕۆ چەند پارچەی خراپ و کەمکوڕمان هەبوو؟
- هۆکاری سەرەکیی چی بوو؟
- سبەی چی دەکەین؟
ئەمە ڕێک هەمان دیدگای “باشترکردنی بەردەوام” (Continual Improvement)ـە لە ستانداردی ئایزۆ ٩٠٠١دا؛ خولگەیەک کە نە لە ژووری بەڕێوەبەران، بەڵکوو لە ناو کایە و هێڵی بەرهەمهێناندا دەژی.
هەنگاوی سێیەم: کۆبوونەوەی ١٥ خولەکیی دڵنیاییی جۆری
هەموو بەیانییەک، ئەندازیار عەلی بۆ ماوەی ١٥ خولەک لەگەڵ سەرپەرشتیارانی هێڵەکاندا کۆدەبووەوە. نەک بۆ ڕاپۆرتدان، بەڵکوو بۆ پرسیارکردنی ئەم بابەتە: “دوێنێ لە کوێدا کێشەمان هەبوو؟”
ئەمە ئەو جیاوازییە ورد و گرنگەیە؛ دڵنیاییی جۆری (Quality Assurance) واتە ڕێگریکردن لە ڕوودانی کێشە و هەڵە لە ڕێگەی سیستەمەکەوە، نەک کۆنترۆڵکردنی جۆری (Quality Control) کە تەنها لە کۆتایی هێڵەکەدا پارچە تێکچووه و کەمکوڕەکان دەستنیشان دەکات. کاتێک کێشەکان هەموو بەیانییەک لەسەر مێزی گفتوگۆ بوون، ئیتر هیچ پێویستییەک بە ڕاپۆرتە مانگانە کارەساتبارەکان نەدەما. بەم شێوەیە کەلێنی دووەمیش پڕ کرایەوە.
هەنگاوی چوارەم: وردبینیی ناوخۆیی بە شێوازی ڕاهێنەری، نەک لێکۆڵینەوە
ساناز، وردبینی ناوخۆیی (Internal Auditor) کۆمپانیاکە، پێشتر بە دۆسیە و پێنوسێکەوە دەهات و هەمووان لە ترسا بێدەنگ دەبوون. ئەندازیار عەلی گفتوگۆی لەگەڵدا کرد و گوتی: “ساناز، پێویستە وردبینییەکەمان ببێتە دانیشتنێکی فێربوون. پرسیارەکانت بگۆڕە؛ لەبری ئەوەی بپرسیت ‘بۆچی ئەم ڕێکارە جێبەجێ نەکراوە؟’، بپرسە ‘چی دەبێتە هۆی ئەوەی جێبەجێکردنی ئەم ڕێکارە قورس بێت؟'”
ساناز تاقی کردەوە. ئەنجامەکە سەرسوڕهێنەر بوو؛ کارمەندان دەستیان کرد بە قسەکردن و کێشە ڕاستەقینەکان ئاشکرا بوون. بەم جۆرە، وردبینیی ناوخۆیی (Internal Audit) کە ئایزۆ ٩٠٠١ (ISO 9001) لە بەندی ٩.٢دا وەک مەرجێک دیاریی کردووە، لە تفتیشێکی ترسناکەوە گۆڕا بۆ ئاوێنەیەکی ڕوونی دامەزراوەیی.
هەنگاوی پێنجەم: پێداچوونەوەی بەڕێوەبەرایەتی بە بەڵگەی ڕاستەقینەوە
شەش هەفتە دواتر، ئەندازیار عەلی چوو بۆ ژووری ئەندازیار سامان. ئەم جارە نەک بە کۆمەڵێک سلاید و دایگرام و نموداری بێزارکەر، بەڵکوو تەنها بە یەک لاپەڕەی A4ـەوە: سێ پێوەر، ڕەوتی گۆڕانکاریی شەش هەفتەکە، و دوو پێشنیاری دیاریکراو.
سامان سەیری کرد و گوتی: “ئەمە یەکەمین جارە کە هەست دەکەم پڕۆسەی پێداچوونەوەی بەڕێوەبەرایەتی (Management Review) مانایەکی ڕاستەقینەی هەیە.”
شەش مانگ دواتر
ڕێژەی شکایاتی کڕیاران بە ڕێژەی ٦٠٪ کەم بووەوە. کارە دووبارەبووەوەکانیش (Rework) بۆ نیوە دابەزین. بەڵام گرنگترین گۆڕانکاری ئەمە بوو: ئەحمەد، هەمان کرێکاری سەر هێڵی بەرهەمهێنان، بە کارمەندێکی نوێی گوتبوو: “لێرە سیستەمێکمان هەیە کە خۆمان دروستمان کردووە، ڕێزی لێ بگرە.”
ئایزۆ ئیتر تەنها بڕوانامەیەکی بێسوود نەبوو لەسەر دیوار، بەڵکوو ببووە زمانێکی هاوبەش لە نێوان هەموواندا. بەم شێوەیە کەلێنی سێیەمیش پڕ کرایەوە.
پوختەی کارامەییەکان
لە چیرۆکی ئەندازیار عەلییەوە پێنج بنەمای گرنگ فێر دەبین کە هەر بەڕێوەبەرێک دەتوانێت لە سبەینێوە جێبەجێیان بکات:
١. سیستەمکردنی کارەکان (Systematization) لە پڕۆسەیەکی بچووک و فرەدووبارەوە دەست پێ بکە، نەک لە هەموو شوێنێکەوە بە یەکجار.
٢. کارمەندان و کرێکاران لە پڕۆسەی بەڵگەکردندا (Documentation) بەشدار بکە، نەک ئەوەی ڕێکارەکانیان لە دەرەوە بەسەردا بسەپێنرێت.
٣. دڵنیاییی جۆری (Quality Assurance) ببە بۆ ناو کۆبوونەوە ڕۆژانە کورتەکان، نەک تەنها ڕاپۆرتە مانگانە قورسەکان.
٤. وردبینیی ناوخۆیی (Internal Audit) بگۆڕە بۆ ئامرازێکی فێربوون، نەک لێکۆڵینەوە و پشکنین.
٥. ستانداردی ئایزۆ ٩٠٠١ (ISO 9001) وەک سندووقێکی ئامراز (Toolbox) ببینە، نەک وەک پەرتووکێکی یاسایی ڕەق و تەق.
📌 بۆ بەڕێوەبەران: پێنج خاڵی گرنگ کە لە چیرۆکی ئەندازیار عەلییەوە فێری بوون:
١. سیستەمکردنی کارەکان لە پڕۆسەیەکی بچووک و فرەدووبارەوە دەست پێ بکەن؛ سەرکەوتنە بچووکەکان، متمانەیەکی گەورە دروست دەکەن.
٢. کارمەندانی هێڵی کارکردن لە بەڵگەکردندا بەشدار بکەن؛ پڕۆسەیەک کە خۆیان نووسیویانە، خۆشیان جێبەجێی دەکەن.
٣. دڵنیاییی جۆری ببەنە ناو کۆبوونەوە ١٥ خولەکییە ڕۆژانەکان؛ کێشەکانی ئەمڕۆ مەهێڵنەوە بۆ سبەینێ.
٤. وردبینیی ناوخۆیی بکەنە هۆکارێک بۆ فێربوون؛ وردبینێکی باش پرسیار دەکات بۆ تێگەیشتن، نەک بۆ لێکۆڵینەوەی تاوانباران.
٥. ستانداردی ئایزۆ ٩٠٠١ بە سندووقێکی ئامراز ببینن؛ پێویستە خۆتان بڕیار بدەن کام ئامراز لە چ کاتێکدا و چۆن بەکار بهێنن.
ئیتر ئێستا دەزانن لە کوێوە دەست پێ بکەن. تەنها پڕۆسەیەکی بچووک بەسە؛ هەر لە بەیانی، سبەینێوە.
ئەگەر دەتانەوێت لەبری پارچە کاغەزێک (بڕوانامەی ئایزۆ)، سیستەمێکی بەهێز، کارامە و ڕاستەقینەتان هەبێت، ئێمە دەتوانین لە بەدیهێنانی ئەم ئامانجە گرنگەدا هاوکارتان بین.
پەیوەندیمان پێوە بکەن.
