لە کوێ بێدەنگ بین؟ ئەگەر کەسێک وەڵامی ئەم پرسیارە بزانێت بە دڵنیاییەوە لە بواری پەیوەندی کۆمەڵایەتیدا زۆر بەهێزە. لەم بابەتەدا پێتان دەڵێین لە کوێ باشترە بێدەنگ بیت؟
لە کوێ بێدەنگ بیت بۆ کێ گونجاوە؟
– ئەو کەسانەی ناتوانن بێدەنگ بن و باسی هەموو ژیان و پلانی کارکردنیان بکەن بۆ کەسانی تر (لەڕادەبەدەر قسەخۆشن).
– کەسانێک کە ناتوانن وشەیەک لە دڵیاندا بهێڵنەوە؛ یان وەک وتە بەناوبانگەکە دەڵێت: ((نۆک لە دەمیدا تەڕ نابێت)).
– ئەو کەسانەی کە خێرا ئەو شتانەی دەیبیستن یان دەیزانن لەگەڵ کەسانی تردا باس دەکەن.
باشە بێگومان ئەمجۆرە کەسانە بۆ نهێنی باش نین، خەڵکی دەوروبەریان ئەو مەترسییە ناکەن، کە قسە گرنگەکانیان لەگەڵیاندا باس بکەن.
هەر کەسێکی ژیر لە هەر ڕۆڵ و پێگەیەکدا بێت، پێویستە هێزی بیرکردنەوەی خۆی بەکاربهێنێت بۆ ئەنجامدانی کارەکانی و باشترین ڕێگا بۆ ئەوەی بیرکردنەوەی ئەرێنیت هەبێت، بێدەنگی زیاترە.
لە کوێ بێدەنگ بین؟
١. بێدەنگی منداڵ لەبەردەم دایک و باوکدا.
بە لەبەرچاوگرتنی پێگەی بەنرخی خێزان، یەکێک لە گرنگترین بارودۆخەکان کە دەبێت ڕەچاو بکرێت، بێدەنگی منداڵە لەبەردەم دایک و باوکیدا، مانای بێدەنگی دوورکەوتنەوەیە لە خێرا وەڵامدانەوە و موناقشە لەکاتی توڕەبوونی دایک و باوک.
بۆچی ؟
چونکە یەکێک لە ئەرکەکانی منداڵ بەرامبەر بە دایک و باوکیان ڕێزگرتنە لێیان، بێدەنگی لە کاتی خۆیدا یەکێکە لە نموونەکانی ڕێزگرتن.
بێدەنگی منداڵ لەبەردەم دایک و باوکدا ئاستی گرنگیدان و حەزی منداڵ بۆ دایک و باوک نیشان دەدات، منداڵ بەم کارە نیشان دەدات کە چەندە گرنگی بە قسەکانیان دەدات.
سوودی ئەم بێدەنگییە ئەوەیە:
دواتر “قسەکانی کڕیاری زیاتری هەیە”، واتە لە دۆخێکی تردا دەتوانێت ویستی خۆی بڵێت و بەرگری لە مافەکانی بکات.
٢- بێدەنگی دایک و باوک لەبەردەم منداڵەکانیان
هەندێکجار لە خێزاندا دۆخێک دروست دەبێت، کە دایک و باوک نازانن چۆن کاردانەوەیان هەبێت بەرامبەر بە ڕەفتارە خراپەکانی منداڵەکەیان، یەکێک لە باشترین ڕێگاکان بۆ دوورکەوتنەوە لە مشتومڕ و ناکۆکی زیاتر، بێدەنگییە.
بەم کارە، دوای ئەوەی لە بارێکی دەروونی و سۆزداری گونجاودا لەگەڵ یەکتر قسە دەکەن، تا بارودۆخەکە هێور دەبێتەوە.
٣- بێدەنگی ژن و مێرد لەبەردەم توڕەیی یەکتردا
هەندێکجار لەکاتی گفتوگۆی نێوان هاوسەراندا یەکێک لە لایەنەکان توڕە دەبێت، باشتر وایە لایەنی بەرامبەر بێدەنگ بێت، هیچ نەڵێت بۆ ئەوەی ژنەکەی لە ڕووی دەروونییەوە ئارام بێتەوە، بەڵام ئەگەر هەردووکیان بە هاوارکردن بەردەوام بن لە مشتومڕ، شتێکی ناخۆش ڕوودەدات، لە کاتێکدا بە چەند خولەکێک بێدەنگی، دەتوانێت ببێتە دەرمانێک بۆ ئازاری هاوسەرەکەی (تێبینی: ئەم بێدەنگییە کاتییە)
٤- کاتێک هیچ شتێکی باشت نییە بیڵێیت
بۆ ئەوەی لە گروپێکدا پەیوەندی دروست بکەین، پێویستە قسە بکەین، بەڵام پێویست ناکات قسە بکەین کاتێک هیچمان نییە بیڵێین.
پێش ئەوەی دەست بە قسەکردن بکەیت ئەم پرسیارانە لە خۆت بکە، ئەگەر وەڵامی هەموو ئەو پرسیارانەی خوارەوە نەرێنی بوو باشتر وایە قسە نەکەیت:
١. ئایا قسەکردنم وا دەکات من و ئەوانی تر هەست بە باشتر بوون بکەین؟
٢. ئایا بە قسەکردنم وەڵامی پرسیاری کەسێک دەدرێتەوە؟
٣. ئایا بە قسەکردنم کێشەی کەس چارەسەر دەبێت؟
٤. بە قسەکردنی من کەسایەتی و پێگەی من و ئەوانی تر بەرز دەبێتەوە؟
٥. بێدەنگ بە کاتێک پێویست ناکات هیچ بڵێیت
ڕەنگە تۆ لە دۆخێکدا بیت کە دوو کەس حەز بکەن؛ دایک و باوک یان ژن و مێرد قسە دەکەن یان دەمەقاڵە لەگەڵ یەکتردا دەکەن و تۆش وەسوەسەت بۆ دروست دەبێت بۆ قسەکردن و کۆمێنت، لە کاتێکدا بە هیچ شێوەیەک پێویست ناکات هیچ بڵێیت، ڕەنگە قسەکانت بە جۆرێک لە دەستوەردان هەژمار بکرێن و لەلایەن ئەوانەوە تۆمەتبار و بێڕێزیت پێ بکرێت، بۆیە باشتر وایە لەم بارودۆخانەدا بێدەنگ بیت و دەستوەردان لە پەیوەندییەکانیان نەکەیت و با داوای قسەکردنت لێبکەن.
٦. کاتێک دەتەوێت پشت بە کەسێک بگریت و بوختان بۆ کەسێک بکەیت
ئەگەر قسەکانت لەگەڵ لایەنی بەرامبەر گەیشتە ئاستێک کە ڕەنگی پشتگوێخستن و بوختانی هەبێت، دڵنیابە بێدەنگ بیت یان بابەتەکە بگۆڕیت، بێدەنگی زمان، سێبەری تەندروستی مرۆڤە.
٧. لە سەرەتای ڕێگای گەیشتن بە ئامانجەکان
ئەگەر تۆ یەکێک بیت لە کەسانی ئامانج و پلاندانان لە ژیاندا، پێویستە نهێنی کار و پلانەکانت بپارێزیت و جگە لە کەسانی شارەزا نەهێڵیت کەس ئاگاداری ببێتەوە، دەزانی بۆ؟
١. هەندێکجار دەربڕینی ئارەزووەکانت وزەی دەروونیت دەڕژێنێت، مێشکت وا هەست دەکات گەیشتوویەتە ئامانجت (بەڵام قسەکردن لەگەڵ کەسی جێگای متمانە لەبارەی ئارەزوو و مەبەست، زۆر جار هاندەر دەبێت).
٢. هەرچەند کەمتر قسەبکەیت زیاتر کار و مامەڵە دەکەیت و بەپێچەوانەوە تا زیاتر قسەبکەیت کەمتر کار و ڕەفتار دەکەیت.
٣. لەوانەیە لە ئامانج و پلانەکانت تووشی گومانت بیت.
٤. ڕەنگە بە گێڕانەوەی ئامانج و پلانەکانت، ئیرەییت پێ ببەن.
پێویست ناکات بە قسەکردن نیشانی کەسانی تر بدەیت کە تۆ کەسێکی سەرکەوتوو و ئامانجداریت، باشترە سەرکەوتنەکانت پیشانی کەسانی تر بدەیت بە ماندووبوون و گەیشتن بە ئامانجەکانت، بەڵام ئەگەر بڕیار نییە لەگەڵ کەس باسی کارەکانت بکەیت و بێدەنگ بیت، ئەوا چۆن دەتوانیت ڕاوێژ بکەیت و ڕێنمایی لە کەسانی دیکە وەربگریت؟
بۆ ڕاوێژکردن سەبارەت بە ئەنجامدانی ئەو کارانەی پەیوەستن بە ئامانج و ئارەزووەکانتەوە، دڵنیابە گرنگی بە چەند خاڵێک بدە؛
یەکەم: تەنها ڕاوێژ بە کەسێک بکە کە زانیاری بەرزی هەبێت لەسەر کارەکانت و کەسێکی سەرکەوتوو بێت لەم بوارەدا، وە یارمەتی لە کەس وەرمەگرە.
دووەم: بۆ ڕاوێژ، تەنها ئەو زانیارییانە بخەرە ڕوو، کە پەیوەندییان بە کارەکەتەوە هەیە، نە زیاتر، نە کەمتر، چونکە هەندێکجار لە کاتی ڕاوێژکاریدا شتگەلێک دەگوترێ کە هیچ پەیوەندییەکیان بە بابەتی سەرەکییەوە نییە و دەبنە هۆی دەرکەوتنی هەندێک نهێنی خێزانی، بەڵام زانیاری کەمتر مەدە بەو کەسەی کە ڕاوێژی پێ دەکەیت، چونکە لەم حاڵەتەدا، لەوانەیە نەتوانێت بە باشی ڕێنماییت بکات.
سێیەم: داوای یارمەتی لە کەسێکی پابەند و خواپەرست بکە بۆ ڕاوێژکردن، چونکە کەسێکی لەو جۆرە لە هەموو کارەکانیدا خودا دەزانێت و هیچ شتێک ناڵێت کە زیانت پێ بگەیەنێت. ئەگەر نەیتوانی یارمەتیت بدات پێت دەڵێت.
چوارەم: دوای ڕاوێژکردن هەر تۆیت تۆ بڕیار دەدەیت و بۆ ژیانت هەڵدەبژێریت، بۆیە دەبێت بە دروستی و واقیعی سەیری پرسەکانت بکەیت.
دەرئەنجامە ئەرێنییەکانی بێدەنگ بوون چین؟
١. بێدەنگی تەرکیز و داهێنان زیاد دەکات: کاتێک بەتەنها و لە بێدەنگی دایت، زیاتر لەگەڵ مێشکتدا تێوەگلاویت و لە دۆخێکی وادا قسە لەگەڵ خۆت دەکەیت و وەڵامی ئەو پرسیارانە دەدەیتەوە کە لە خۆت دەکەیت و لە ئەنجامدا داهێنانەکانت زیاتر دەبێت.
٢. بێدەنگی دڵەڕاوکێ کەم دەکاتەوە: کاتێک دڵەڕاوکێ کەمتر دەبێت، کەمتر نیگەران دەبیت، بۆیە زیاتر لە نەخۆشییە دەروونییەکان پارێزراو دەبیت
٣. کاتێک بێدەنگ دەبیت، مێشک بێکار دەبێت و بەهۆی هۆکاری دەرەکییەوە هان نادرێت، پاشان توانای چوونە ناو ڕەوتی ناوەوەی بیرکردنەوە و هەست و یادەوەری و بیرۆکەکانت هەیە.
بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانت پێویستە عەقڵت ڕابهێنیت و عەقڵت ڕابهێنیت، واتە؛
- جوان بیر بکەرەوە (بیر لە بیری جوان بکەرەوە)
- جوان بێدەنگ بە (لە کاتی گونجاو و لە شوێنی گونجاو بێدەنگ بە)
- وتنی جوان (بە بەکارهێنانی وشەی جوان و هونەری) بریتییە لە.
٤. بێدەنگی دەبێتە هۆی کەمتر هەڵە و لە ئەنجامدا داوای لێبوردن کەمتر دەبێت.
کاتێک بێدەنگ دەبیت، ئاگات لەوەی کە ئایا ڕەفتارەکانت ڕاستە یان هەڵە زیاتر دەبێت و بە بێدەنگی، کاتێکی زیاترت دەبێت بۆ بیرکردنەوە لە کردار و کردارەکانت و هەڵبژاردنی باشتر.
