دوو پسپۆڕی دەروونناس بە ناوەکانی جۆزێف لوفت (Joseph Luft) و هارینگتۆن ئینگهام (Harrington Ingham) بەشدارییان لە کۆنفرانسێکدا کرد کە پەیوەندی بە تواناکانی پەیوەندیکردنەوە هەبوو لە ئۆجای لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ساڵانی ١٩٥٠دا. یەکێک لە مەشق و چالاکییەکانی کۆنفرانسەکە ئەوە بوو کە بەشداربووان بە گروپی بچووک پێکەوە دابنیشن و هەوڵبدەن ئەزموونی کارلێککردنیان لەگەڵ بەشداربووانی دیکەی بەرنامەکەدا کۆبکەنەوە و بخەنەڕوو.
لۆفت و ئینگهام قەلەم ماجیکیان بە دەستەوە گرت و مێزێکی دوو بە دوویان کێشا. ئەوان ناوی لای ڕاست و ئاسۆییەکانی ئەم ماتریکسە ٤ خانوویەیان بەم شێوەیە ناوە:
🟦تەوەری ئاسۆیی: ئەوەی من لەبارەی خۆمەوە دەیزانم؛ ئەوەی من لەبارەی خۆمەوە نایزانم.
🟫میحوەری ڕاست: ئەوەی ئەوانی تر لەبارەی منەوە دەیزانن؛ ئەوەی ئەوانی تر لەبارەی منەوە نازانن.
لەو کاتەدا لۆفت و ئینگهام نەیاندەزانی کە هەنگاوێک دوورن لەوەی لە کتێبە دەرسییەکانی بەڕێوەبردندا نەمر بکرێن. بەس بوو ناوێک لەسەر هەریەکێک لەو چوار خانووە دابنرێت.
🟢 هەریەکێک لە ئێمە، کۆمەلێک تایبەتمەندی و سیفەت و خاڵی بەهێز و لاوازی هەیە کە خۆمان لێی ئاگادارین و ئەوانی تریش دەیانزانن. بۆ نموونە من خۆم دەزانم کە من خێرا توڕە دەبم و خەڵکی دەوروبەرمیش دەزانن کە من خێرا توڕە دەبم. یان دەزانم کە ئەرێنیم و خەڵکی دەوروبەرم بەم تایبەتمەندییەوە دەمناسن. ئەم بەشە پێی دەڵێین” Public Self یا Open Self” . لە کوردیدا دەتوانین ئەم بەشە ناوی بنێین، ناوچەی کراوە.
🟡بەڵام تایبەتمەندی و سیفەتێکی دیکە هەن کە ئێمە خۆمان دەیانزانین، بەڵام کەسانی تر نایزانن. بۆ نمونە دەزانم ئیرەیی دەبەم، بەڵام دەیشارمەوە و ئەوانی تریش نازانن. لوفت و ئینگهام ئەم بەشە ناویان ناوە Hidden Self یا Private Self / خودی شاراوە یان خودی تایبەت. ڕەنگە وەرگێڕانی شاراوەی من یان بەشە تایبەتیەکەم بۆ ئەم خانووە مۆدێلە گونجاو بێت.
⚫ کۆمەڵەی سێیەمی سیفات و تایبەتمەندییەکان ئەوانەن کە ئەوانی تر لەبارەی ئێمەوە دەیانزانن، بەڵام ئێمە خۆمان لەبارەیانەوە نازانین. هەندێکجار بە گاڵتەجاڕییەوە بە “سەوزەی گیرخواردوو لە نێوان ددانەکاندا” دەچوێنرێن. کاتێک سەوزەیەک دوای خواردن لە ددانی پێشەوەتدا گیردەخوات، زۆربەی خەڵکی لە یەکەم نیگادا دەیبینێت و تەنها تۆیت کە لەبارەیەوە هیچ نازانیت. ڕەنگە خۆت بە نەرگسی یان خۆبەزلزان یان بێ هاوسۆزی یان قسەخۆش نەزانیت. بەڵام ئەمانە سیفەتگەلێکن کە بەزۆری بە ئاسانی دەبینرێن و کەسانی تر لە تۆدا دەیانبینن. ناوی ئەم بەشە ناو نرا Blind Self یا Unaware Self خودی کوێر یان خودی بێ ئاگا.
⚪ بەشی چوارەم بۆ ئەو تایبەتمەندییانەن کە نە من دەزانم و نە کەسانی تریش دەزانن. هەروەها ئەم بەشە پێی دەگوترا Unknown Self یا Potential Self، کە بە زمانی کوردی دەتوانرێت پێی بڵێین “خۆی نەناسراو” یان “خۆی پۆتانسێل”.
ئەم دابەشبوونە لەلایەن بەشداربووانی سیمینارەکەوە سەرنجی پێدرا و هەندێکیان دواتر لە سیمینار و پۆلەکانیاندا ئەم مۆدێلەیان ڕوونکردەوە و وانەیان لەبارەوە دەوتەوە. جۆزێف لوفت لە دوو کتێبەکەیدا بە ناوی Of Human Interaction (لە تەواوی کتێبەکەدا) و Group Processes (لە بەشێکی کتێبەکەدا) باسی ئەم مۆدێلەی کردووە و تێیدا ناوی جەوهاری بۆ مۆدێلەکە بەکارهێناوە. کە لە سەرەتای ناوەکانی جۆزێف و هارینگتۆن وەرگیراوە.
ئەم مۆدێلە پەیوەندی کەسێک بە کەسانی ترەوە لە چوار خانوودا نیشان دەدات، هەریەک لەم چوار خانووە خانوویەکی پەنجەرەیەکی گەورەیە. قەبارەی هەر ماڵێک نوێنەرایەتی هۆشیاری – لەلایەن کەسەکە خۆیەوە یان لەلایەن کەسانی دیکەوە – لە ڕەفتار و هەست و پاڵنەرەکانی دەکات.
🟢بەپێی مۆدێلی پەنجەرەی جۆهاری، تا ڕووبەری (خودی کراوە) فراوانتر بێت، توانای پەیوەندیکردنیان زیاتر دەبێت، نەرمی لە شێوازی سەرکردایەتیکردنیان زیاتر دەبێت، هەروەها باری دەروونییان فراوانتر دەبێت، چونکە لەم بوارەدا لایەنەکان زیاتر شارەزای سروشت و تایبەیمەندی یەکترن و ئەگەری ململانێ لاوازە. کەواتە خەڵک پێویستە ناوچەی گشتی فراوان بکەن بۆ ئەوەی هێزی پەیوەندیکردنیان زیاد بکات.
رێگاکانی فراوانکردنی ناوچەی گشتی بریتین لە:
🟫 ئاشکراکردن یان خۆئاشکراکردن.
ئاشکراکردن یان خۆئاشکراکردن بەو مانایەیە کە کەسەکە (لێرەدا بەڕێوەبەر یا هاوسەر) زانیاری لەسەر خۆی بڵاودەکاتەوە. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە ئاشکراکردنەکە دەبێت لە کاتی خۆیدا و یەکلایەنە بێت، واتە ئەگەر تەنها لایەنێک لە پرۆسەی پەیوەندیکردندا خۆی ئاشکرا بکات و لایەنەکەی تر نەیکات، پەیوەندی دروست نابێت. ئاشکراکردن ناوچەی گشتی پێشدەخات بۆ ناو تایبەت و ناوچەی تایبەت بچووک دەکاتەوە.
🟫وەرگرتنی فیدباک.
فیدباک ناوچەی گشتی لە ناوچەی کوێردا فراوانتر دەکات.
سەرچاوە:
وانەکانی پڕۆفیسۆر دکتۆر حەمید شوکری خانەقا لە DBA ـی پەیوەندییە گشتییەکان
